Η Γερμανία δεν είναι πλέον κορυφαίος προορισμός για άσυλο καθώς οι αιτήσεις πέφτουν κατακόρυφα και η νομική συζήτηση εντείνεται

Οι αριθμοί αιτήσεων πέφτουν απότομα σε όλη τη Γερμανία

Το πρώτο τρίμηνο του 2025, η Γερμανία κατέγραψε σημαντική μείωση στις αιτήσεις ασύλου, με τον συνολικό αριθμό να πέφτει στις 41,123. Αυτό σηματοδοτεί μια έντονη πτώση σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024, όταν κατατέθηκαν 71,061 αιτήσεις. Τον Μάρτιο του 2025 έγιναν μόνο 10,647 αιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων 8,983 αιτήσεων για πρώτη φορά. Αυτό δεν είναι μόνο μια μείωση 45.3 τοις εκατό σε σύγκριση με τον Μάρτιο του 2024, αλλά και το χαμηλότερο ποσοστό Μαρτίου που αναφέρθηκε εδώ και τρία χρόνια.

Η Γερμανία, που θεωρείται από καιρό ο κορυφαίος προορισμός για αιτούντες άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βρίσκεται τώρα στην τρίτη θέση. Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων (BAMF), η Γαλλία και η Ισπανία κατέγραψαν περισσότερες αιτήσεις ασύλου τον Φεβρουάριο του 2025, ξεπερνώντας τη Γερμανία για πρώτη φορά εδώ και χρόνια. Η Γαλλία έλαβε 13,080 αιτήσεις, ενώ η Ισπανία ανέφερε 12,975. Ακολούθησε η Γερμανία με 12,775.

Οι λόγοι αυτής της αλλαγής είναι περίπλοκοι. Ενώ οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι πιστώνουν τα εθνικά και ευρωπαϊκά μέτρα, οι ειδικοί προτείνουν έναν συνδυασμό αλλαγών στην εσωτερική πολιτική, εξελίξεων στις χώρες προέλευσης και ευρύτερης περιφερειακής δυναμικής.

Οι έλεγχοι των συνόρων και οι αλλαγές πολιτικής παίζουν ρόλο

Η υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας Nancy Faeser (SPD) τόνισε ότι οι αυστηροί έλεγχοι στα σύνορα της χώρας και η ενισχυμένη συνεργασία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνέβαλαν στη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης. Από το φθινόπωρο του 2024, η συνοριακή αστυνομία διενεργεί τυχαίους ελέγχους σε όλα τα σύνορα, απομακρύνοντας περίπου 50,000 άτομα. Σε αυτά περιλαμβάνονται άτομα που προηγουμένως αρνήθηκαν το άσυλο και προσπάθησαν να εισέλθουν ξανά.

Επιπλέον, η Γερμανία έχει αυστηροποιήσει τους νόμους για το άσυλο. Οι νέες πολιτικές παρέχουν στις αρχές επιβολής του νόμου περισσότερες εξουσίες για αναζήτηση στέγης προσφύγων και επιτρέπουν μεγαλύτερη κράτηση πριν από την απέλαση. Συγκεκριμένα, η Γερμανία έχει επίσης επαναλάβει τις απελάσεις στο Αφγανιστάν μετά από μακρά αναστολή. Αυτά τα μέτρα έχουν σκοπό να αποθαρρύνουν την παράνομη είσοδο και να σηματοδοτήσουν μια πιο σταθερή μεταναστευτική στάση.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν να μην αποδοθεί η τάση αποκλειστικά στις εθνικές πολιτικές. Οι αποφάσεις για τη μετανάστευση συχνά επηρεάζονται από τα προσωπικά δίκτυα, την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, την ασφάλεια και την εκπαίδευση στη χώρα υποδοχής.

Λιγότερες αφίξεις από χώρες βασικής πηγής

Η μείωση των αιτημάτων ασύλου ήταν ιδιαίτερα έντονη μεταξύ των αιτούντων από τη Συρία, το Αφγανιστάν και την Τουρκία. Το πρώτο τρίμηνο του 2025, οι αιτήσεις για πρώτη φορά από Σύρους μειώθηκαν από 19,687 σε 9,861 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Οι αιτήσεις στο Αφγανιστάν μειώθηκαν κατά 42.5 τοις εκατό στις 5,616, ενώ οι τουρκικές αιτήσεις μειώθηκαν κατά πάνω από 61 τοις εκατό, φτάνοντας μόλις τις 3,755.

Ένας παράγοντας που συμβάλλει στη μείωση των αιτήσεων για τη Συρία είναι η πολιτική κατάσταση στη χώρα. Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ και την εγκατάσταση μιας μεταβατικής κυβέρνησης, οι προσπάθειες σταθεροποίησης της χώρας μπορεί να έχουν μειώσει τον επείγοντα χαρακτήρα φυγής ορισμένων.

Το BAMF επεσήμανε επίσης τις ενέργειες της Σερβίας στα σύνορά της με την Ουγγαρία ως σημαντική εξωτερική επιρροή. Οι αυστηρότεροι έλεγχοι εκεί έχουν περιορισμένη πρόσβαση στις μεταναστευτικές οδούς που παραδοσιακά χρησιμοποιούν οι αιτούντες άσυλο που κατευθύνονται στη Γερμανία.

Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου και η Συμφωνία του Δουβλίνου υπό πίεση

Παρά τις συνεχιζόμενες συζητήσεις για μια μεταρρυθμισμένη ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου (GEAS), ο κανονισμός του Δουβλίνου, ο οποίος διέπει την κατανομή των αιτούντων άσυλο εντός της ΕΕ, εξακολουθεί να λειτουργεί αναποτελεσματικά. Από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο του 2025, η Γερμανία υπέβαλε 13,223 αιτήματα για επιστροφή αιτούντων άσυλο στις χώρες της ΕΕ όπου εισήλθαν για πρώτη φορά. Μόνο 8,929 από αυτά εγκρίθηκαν και σε μόλις 1,715 περιπτώσεις πραγματοποιήθηκε η πραγματική μεταφορά.

Αυτή η κατάσταση καταδεικνύει τις προκλήσεις για την επίτευξη ενός ισορροπημένου και λειτουργικού συστήματος ασύλου σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ενώ τα νέα νομοθετικά πλαίσια βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση, η επιβολή παραμένει περιορισμένη και το βάρος συνεχίζει να πέφτει άνισα σε χώρες όπως η Γερμανία.

Νομικά όρια για περιοριστικές προτάσεις

Η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση του ασύλου έχει επίσης επιστρέψει στα νομικά θεμέλια. Ορισμένες πολιτικές φωνές έχουν ζητήσει καθορισμένα όρια ή ποσοστώσεις για τον αριθμό των προσφύγων που δέχεται η Γερμανία κάθε χρόνο. Ωστόσο, νομικοί εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι τέτοια όρια είναι ασυμβίβαστα με τις συνταγματικές και διεθνείς υποχρεώσεις της Γερμανίας.

Η καθηγήτρια Nora Markard, ειδική στο διεθνές δίκαιο, εξήγησε ότι οποιαδήποτε κίνηση για την κατάργηση των ατομικών δικαιωμάτων ασύλου θα απαιτούσε από τη Γερμανία να αποσυρθεί από ένα ευρύ φάσμα συνθηκών, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης της Γενεύης για τους Πρόσφυγες και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Θα παραβίαζε επίσης το δίκαιο της ΕΕ, συγκεκριμένα τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και πολλές δεσμευτικές οδηγίες.

Ακόμη και αν η Γερμανία εγκαταλείψει αυτά τα πλαίσια, η απαγόρευση επιστροφής ατόμων σε χώρες όπου αντιμετωπίζουν δίωξη, βασανιστήρια ή απάνθρωπη μεταχείριση—γνωστή ως αρχή μη επαναπροώθησης— θα εξακολουθούσε να ισχύει. Αυτή η αρχή θεωρείται μέρος της jus cogens, ή επιτακτικό διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να παρακαμφθεί από την εθνική νομοθεσία.

Ο Μάρκαρντ τόνισε ότι ενώ πρόσθετα προγράμματα ανθρωπιστικής πρόσληψης και ποσοστώσεις προσφύγων θα μπορούσαν να συμπληρώσουν το σύστημα ασύλου, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη νομική προστασία για άτομα που φτάνουν στα σύνορα αναζητώντας καταφύγιο.

Κατάσταση προστασίας και επεξεργασία εκκρεμοτήτων

Το ποσοστό προστασίας -το ποσοστό των αιτούντων άσυλο στους οποίους έχει αναγνωριστεί το καθεστώς- έχει πέσει στο 18.5%. Αυτό είναι λιγότερο από το ήμισυ του ποσοστού του 2024, το οποίο ήταν 44.4%. Ωστόσο, οι αξιωματούχοι της BAMF προειδοποιούν ότι ο τρέχων αριθμός μπορεί να μην έχει νόημα, καθώς έχει τεθεί πάγωμα στις περισσότερες αποφάσεις ασύλου για Σύρους αιτούντες λόγω της αβέβαιης πολιτικής κατάστασης στη χώρα καταγωγής τους.

Μέχρι το τέλος Μαρτίου 2025, σχεδόν 181,000 υποθέσεις ασύλου παρέμεναν σε εκκρεμότητα στη Γερμανία, σημειώνοντας μείωση 7.5% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Η παύση των συριακών υποθέσεων συμβάλλει σημαντικά σε αυτήν την εκκρεμότητα. Προς το παρόν δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για το πότε θα επαναληφθούν αυτές οι αποφάσεις.

Δημόσιες και Πολιτικές Αντιδράσεις

Η πτώση των αριθμών ασύλου χαιρετίστηκε από το CDU και το SPD, που διαπραγματεύονται τον σχηματισμό μιας νέας ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Τα χαμηλότερα ποσοστά μετανάστευσης μειώνουν την πίεση στους δήμους που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα στέγασης και ικανότητας ένταξης.

Ωστόσο, οι συζητήσεις για τη θέσπιση σκληρών ορίων στην εισδοχή προσφύγων αναμένεται να συνεχιστούν. Οι υποστηρικτές υποστηρίζουν ότι θα βοηθούσε τις αρχές να προγραμματίσουν καλύτερα, ενώ οι επικριτές τονίζουν τις νομικές και ηθικές υποχρεώσεις που φέρει η Γερμανία.

Η τρέχουσα τάση, αν και βολεύει πολιτικά ορισμένους, δεν έχει επιλύσει τις συστημικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν το γερμανικό και το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου. Τα νομικά πλαίσια, οι υποχρεώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ανθρωπιστικοί προβληματισμοί συνεχίζουν να διαμορφώνουν μια περίπλοκη και εξελισσόμενη συζήτηση.