Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι το βασικό εισόδημα 1,200 ευρώ ενισχύει την ευημερία χωρίς να μειώνει την εργασία

Εκκλήσεις για αντικατάσταση του εισοδήματος των πολιτών με δυναμική αύξησης καθολικών πληρωμών

Η Γερμανία συζητά για άλλη μια φορά το μέλλον του συστήματος πρόνοιάς της. Ως δυσαρέσκεια για το ρεύμα χρήματα του πολίτη Το σύστημα συνεχίζεται—κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι πολύ γενναιόδωρο, άλλοι λένε ότι επιβάλλει εξευτελιστικές συνθήκες— οι ειδικοί και οι κοινωνικές οργανώσεις αναβιώνουν μια πολυσυζητημένη εναλλακτική: το άνευ όρων βασικό εισόδημα.

Μια νέα έκθεση του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) προτείνει την αντικατάσταση των σημερινών δομών κοινωνικής πρόνοιας με μηνιαίο καθολικό βασικό εισόδημα 1,200 ευρώ για κάθε ενήλικα και 600 ευρώ για κάθε παιδί, ανεξαρτήτως απασχόλησης ή κοινωνικής θέσης. Η ιδέα είναι να εξαλειφθεί η γραφειοκρατία και να δημιουργηθεί ένα σύστημα που παρέχει σε κάθε άτομο χρηματοοικονομική σταθερότητα, απαλλάσσοντάς το από αποφάσεις που βασίζονται στον φόβο και περίπλοκες διαδικασίες αίτησης.

Πείραμα πραγματικής ζωής: Καμία πτώση στην απασχόληση

Ο οργανισμός με έδρα το Βερολίνο Mein Grundeinkommen ξεκίνησε μια τριετή μελέτη, με την υποστήριξη ερευνητών από το DIW, το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και άλλους. Μεταξύ 2021 και 2024, 122 τυχαία επιλεγμένοι συμμετέχοντες λάμβαναν 1,200 ευρώ κάθε μήνα — αφορολόγητα και χωρίς όρους.

Σε αντίθεση με τους δημοφιλείς φόβους, κανένας από τους συμμετέχοντες δεν εγκατέλειψε τη δουλειά του. Τα επίπεδα απασχόλησης μεταξύ εκείνων που έλαβαν το εισόδημα παρέμειναν σχεδόν ίδια με εκείνα της ομάδας ελέγχου. Αντί να μειώσουν τις ώρες εργασίας τους, πολλοί χρησιμοποίησαν την οικονομική υποστήριξη για να επιδιώξουν νέες ευκαιρίες, να βελτιώσουν τα προσόντα τους ή να αλλάξουν δουλειά αναζητώντας πιο ουσιαστική δουλειά.

Για παράδειγμα, η Bianca Radlbeck από το Ρέγκενσμπουργκ χρησιμοποίησε το εισόδημα για να συνεχίσει τις σπουδές της στο Μόναχο πριν επιστρέψει στην πατρίδα της για να βρει μια δουλειά πιο ευθυγραμμισμένη με τα ενδιαφέροντά της. Ένας άλλος συμμετέχων, η Romy από τη Λειψία, ξεκίνησε μια δευτερεύουσα επιχείρηση ως καλλιτέχνης. Και οι δύο πιστώθηκαν το βασικό εισόδημα επειδή τους επέτρεψε να αναλαμβάνουν υπολογισμένους κινδύνους χωρίς να αναγκάζονται σε ακατάλληλη ή ασταθή εργασία μόνο και μόνο για να τα βγάλουν πέρα.

Απτά κέρδη στην υγεία και την οικονομική ασφάλεια

Οι συμμετέχοντες στην ομάδα βασικού εισοδήματος ανέφεραν σταθερά χαμηλότερα επίπεδα άγχους, βελτιωμένο ύπνο και υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και την εργασία τους. Η μελέτη μέτρησε αυτές τις επιπτώσεις όχι μόνο μέσω συνεντεύξεων και ερευνών αλλά και μέσω βιολογικών δεικτών, όπως δείγματα μαλλιών για την αξιολόγηση των ορμονών του στρες.

Η κοινωνική αλληλεπίδραση επίσης αυξήθηκε. Κατά μέσο όρο, οι παραλήπτες ξόδευαν σχεδόν τέσσερις ώρες περισσότερες την εβδομάδα συμμετέχοντας σε κοινωνικές δραστηριότητες από εκείνους της ομάδας ελέγχου. Η συνολική τους ευημερία αναφέρθηκε ότι ανέβηκε σε ένα επίπεδο που παρατηρείται συνήθως μετά από σημαντικά γεγονότα της ζωής τους, όπως ο γάμος.

Η οικονομική συμπεριφορά επίσης άλλαξε σημαντικά. Ενώ πολλοί συμμετέχοντες αρχικά χρησιμοποίησαν τα κεφάλαια για την εκπλήρωση προσωπικών στόχων που καθυστερούσαν πολύ, οι περισσότεροι αργότερα στράφηκαν προς την αποταμίευση ή την επένδυση. Το ποσοστό των αποδεκτών με περιουσιακά στοιχεία κάτω των 10,000 ευρώ μειώθηκε από 27% σε 13% κατά την περίοδο της μελέτης, δείχνοντας σαφή τάση προς βελτιωμένη οικονομική ανθεκτικότητα.

Η χρηματοδότηση παραμένει η βασική πρόκληση

Παρά τα πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα, το ζήτημα της χρηματοδότησης ενός τέτοιου προγράμματος παραμένει κεντρικό. Η ίδια η μελέτη δεν δοκίμασε μια εφαρμογή σε πραγματικό κόσμο όπου καταργούνται τα υπάρχοντα κοινωνικά επιδόματα ή αυξάνονται οι φόροι. Οι συμμετέχοντες έλαβαν τα χρήματα εκτός από το κανονικό τους εισόδημα, δημιουργώντας το καλύτερο σενάριο.

Ωστόσο, η Mein Grundeinkommen έχει δημοσιεύσει έναν οικονομικό υπολογιστή που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με την DIW. Σύμφωνα με το μοντέλο τους, έως και το 75% του κόστους θα μπορούσε να καλυφθεί με ανακατανομή των υφιστάμενων προϋπολογισμών. Τα υπόλοιπα κεφάλαια θα απαιτούσαν μέτριες αυξήσεις στον φόρο εισοδήματος, τον εταιρικό φόρο και την εισαγωγή φόρου χρηματοοικονομικών συναλλαγών.

Οι προβλέψεις τους δείχνουν ότι το 83% του πληθυσμού θα επωφεληθεί οικονομικά ή δεν θα δει καμία αλλαγή, ενώ μόνο το 10% θα συνεισφέρει περισσότερο.

Πολιτική αντίσταση και μετατόπιση της κοινής αντίληψης

Αν και ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η προσαρμοστικότητα του καπιταλισμού παρέχει ήδη δικαιοσύνη χωρίς την ανάγκη για τέτοιες συστημικές αλλαγές, η μελέτη προκαλεί νέα συζήτηση. Εξέχουσες προσωπικότητες όπως η Sabine Werth, ιδρύτρια του Berliner Tafel, και ο αείμνηστος ιδρυτής του dm, Götz Werner, υποστήριζαν εδώ και καιρό το άνευ όρων βασικό εισόδημα ως μέσο ενδυνάμωσης των πολιτών αντί για ενίσχυση της εξάρτησης.

Ο Werth ζήτησε πρόσφατα να σταματήσει η ηθικολογική προσέγγιση που χαρακτηρίζει τους αποδέκτες κοινωνικής πρόνοιας ως ανάξιους. Υποστηρίζει ότι μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε μέσω τολμηρών πειραμάτων όπως το βασικό εισόδημα είτε μέσω μεταρρυθμίσεων που αυξάνουν τις ευθύνες των πλουσιότερων.

Η ιδέα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σκεπτικισμό από μεγάλα πολιτικά κόμματα, τα οποία συχνά τη θεωρούν είτε οικονομικά ανέφικτη είτε κοινωνικά άδικη. Αλλά με τα στοιχεία να μην δείχνουν καμία μείωση στην παραγωγικότητα και σημαντικά κέρδη στην ψυχική και οικονομική ευημερία, οι υποστηρικτές ελπίζουν ότι τα νέα δεδομένα θα μετατοπίσουν την αφήγηση από την ιδεολογική συζήτηση στην ανάπτυξη πολιτικής βασισμένη στα γεγονότα.

Το φθινόπωρο του 2025, το Αμβούργο αναμένεται να διεξαγάγει δημόσιο δημοψήφισμα για ένα πιλοτικό πρόγραμμα για το καθολικό βασικό εισόδημα. Εάν επιτύχει, 2,000 συμμετέχοντες θα λάβουν εγγυημένες μηνιαίες πληρωμές για τρία χρόνια, δυνητικά φέρνοντας τη Γερμανία πιο κοντά σε αυτό που θα μπορούσε να γίνει η πιο σημαντική κοινωνική μεταρρύθμιση εδώ και δεκαετίες.