Ένα χρόνο μετά τις 7 Οκτωβρίου: Οι σχέσεις ΕΕ-Ισραήλ υπό ένταση

Ένα χρόνο μετά τις φονικές επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι οποίες άφησαν πάνω από 1,200 νεκρούς και περισσότερους από 250 ομήρους, οι σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ γίνονται όλο και πιο τεταμένες. Η αρχική ευρωπαϊκή απάντηση στις επιθέσεις ήταν αντίδραση αλληλεγγύης προς το Ισραήλ, με την ΕΕ να εκφράζει την κατηγορηματική της καταδίκη και να επιβεβαιώνει το δικαίωμα του Ισραήλ να αμυνθεί. Ωστόσο, καθώς η στρατιωτική επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα συνεχίζεται, η ενότητα εντός της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο προσέγγισης της σύγκρουσης έχει αποδυναμωθεί.

Η αλληλεγγύη της ΕΕ ραγίζει τη συζήτηση για την κατάπαυση του πυρός

Αμέσως μετά τις επιθέσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέδειξαν μια σπάνια στιγμή ενότητας, υποστηρίζοντας σταθερά το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα. Αυτή η υποστήριξη, ωστόσο, άρχισε να σπάει καθώς ο πόλεμος κλιμακώθηκε. Το ερώτημα εάν πρέπει να ζητηθεί πλήρης κατάπαυση του πυρός ή προσωρινές ανθρωπιστικές παύσεις στις εχθροπραξίες έχει διχάσει τα κράτη μέλη της ΕΕ. Χώρες όπως η Γερμανία και η Τσεχική Δημοκρατία αντιστάθηκαν στις εκκλήσεις για κατάπαυση του πυρός, υποστηρίζοντας ότι θα υπονόμευε το δικαίωμα του Ισραήλ να αμυνθεί. Αντίθετα, κράτη όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία πίεσαν για άμεση δράση για να σταματήσει η βία, αντανακλώντας την αυξανόμενη ρήξη εντός της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο χειρισμού της σύγκρουσης.

Την ίδια στιγμή, ευρωπαίοι ηγέτες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίδας υπουργού Εξωτερικών Ανναλένα Μπάερμποκ, έχουν εκφράσει ανησυχίες για τον αυξανόμενο αριθμό νεκρών αμάχων στη Γάζα και τις συνεχιζόμενες πολιτικές εποικισμών του Ισραήλ στη Δυτική Όχθη. Η ανθρωπιστική κατάσταση έχει τραβήξει την παγκόσμια προσοχή, με πολλούς να ζητούν από το Ισραήλ να επιδείξει αυτοσυγκράτηση στις στρατιωτικές του ενέργειες.

Ανθρωπιστικές ανησυχίες στη Γάζα και ευρωπαϊκή κριτική

Η χερσαία επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα έχει επιδεινώσει περαιτέρω τις σχέσεις ΕΕ-Ισραήλ. Σύμφωνα με αναφορές από το υπουργείο Υγείας της Γάζας που διοικείται από τη Χαμάς, περισσότεροι από 41,000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους ως αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης σύγκρουσης. Ενώ το Ισραήλ συνεχίζει να διεκδικεί το δικαίωμά του να στοχεύει τη Χαμάς, μια ομάδα που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από την ΕΕ και άλλα δυτικά έθνη, ο μεγάλος αριθμός των θυμάτων αμάχων έχει μετατοπίσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.

Ο επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Josep Borrell, τόνισε την καταστροφική ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα, καλώντας το Ισραήλ να φροντίσει περισσότερο για την προστασία των αμάχων. Παρά τις ανησυχίες αυτές, το Ισραήλ παραμένει σταθερό στη στάση του, υποστηρίζοντας ότι η Χαμάς χρησιμοποιεί αμάχους ως ασπίδες, περιπλέκοντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.

Διχασμένη ευρωπαϊκή απάντηση στη σύγκρουση

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες παλεύουν τώρα με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της σύγκρουσης. Πολλοί επικρίνουν τις πολιτικές του Ισραήλ, αλλά είναι απρόθυμοι να επιβάλουν σκληρότερες κυρώσεις ή να λάβουν ισχυρότερα μέτρα. Η ΕΕ επέβαλε περιορισμένες κυρώσεις σε Ισραηλινούς εποίκους στη Δυτική Όχθη νωρίτερα το 2024, επικαλούμενη παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά των Παλαιστινίων, αλλά αυτές οι ενέργειες δεν επεκτάθηκαν στην ευρύτερη σύγκρουση.

Η Γερμανία, η οποία παραδοσιακά ήταν ένθερμος υποστηρικτής του Ισραήλ, συνεχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις συζητήσεις της ΕΕ. Ωστόσο, η αυξανόμενη δημόσια ανησυχία για την ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα έχει κάνει τη γερμανική κυβέρνηση να είναι προσεκτική στη διπλωματική της προσέγγιση. Ο υπουργός Εξωτερικών Baerbock, ενώ επιβεβαίωσε την υποστήριξη της Γερμανίας στο Ισραήλ, τόνισε ότι η στρατιωτική δράση από μόνη της δεν θα φέρει ειρήνη στην περιοχή.

Συνεχείς διαδηλώσεις και εντάσεις στην Ευρώπη

Ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς έχει επίσης επηρεάσει τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, με τις διαδηλώσεις υπέρ του Ισραήλ και των Παλαιστινίων να λαμβάνουν χώρα συχνά σε μεγάλες πόλεις, ιδιαίτερα στη Γερμανία και τη Γαλλία. Στο Βερολίνο, οι διαδηλώσεις υποστήριξης και των δύο πλευρών της σύγκρουσης χαρακτηρίστηκαν από συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών. Οι φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις, μερικές από τις οποίες περιείχαν ρητορική που αρνείται το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ, έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την αύξηση του αντισημιτισμού στην Ευρώπη.

Η εβραϊκή κοινότητα στη Γερμανία, ήδη ευαίσθητη στα αυξανόμενα αντισημιτικά επεισόδια, έχει αναφέρει ότι αισθάνεται όλο και πιο ανασφαλής μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης. Εβραίοι φοιτητές και ιδρύματα αντιμετώπισαν απειλές και ο αριθμός των αντισημιτικών εγκλημάτων έχει αυξηθεί κατακόρυφα, με περισσότερες από 370 περιπτώσεις να έχουν αναφερθεί μόνο στο Βερολίνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024.

Από την άλλη πλευρά, οι Παλαιστίνιοι στη Γερμανία έχουν εκφράσει την απογοήτευσή τους για αυτό που θεωρούν ως έλλειψη ενσυναίσθησης από το κοινό και τα μέσα ενημέρωσης. Νιώθουν ότι οι φωνές τους περιθωριοποιούνται στην ευρύτερη συζήτηση για τη σύγκρουση, οδηγώντας σε μια αίσθηση αποξένωσης στη χώρα.

Το μέλλον των σχέσεων ΕΕ-Ισραήλ

Ενώ η ΕΕ συνεχίζει να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών ως τη μόνη βιώσιμη επίλυση της σύγκρουσης, αυτή η θέση φαίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να πραγματοποιηθεί. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επανειλημμένα απορρίψει την ιδέα ενός παλαιστινιακού κράτους και η πλειοψηφία του ισραηλινού κοινοβουλίου έχει αντιταχθεί σθεναρά στη λύση των δύο κρατών.

Εσωτερικά, η ΕΕ αντιμετωπίζει προκλήσεις όσον αφορά τη διατήρηση μιας ενιαίας στάσης. Ορισμένα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ιρλανδίας και της Ισπανίας, έχουν αναγνωρίσει το παλαιστινιακό κράτος, περιπλέκοντας περαιτέρω την προσέγγιση της ΕΕ. Ταυτόχρονα, η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ και οι διπλωματικές σχέσεις, ιδίως μέσω της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ, παρέχουν σημαντικό μοχλό που το μπλοκ δεν έχει ακόμη χρησιμοποιήσει πλήρως.

Όσον αφορά το μέλλον, η τεταμένη σχέση μεταξύ της ΕΕ και του Ισραήλ είναι πιθανό να συνεχιστεί, εκτός εάν επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στην ειρηνευτική διαδικασία. Με τους Ευρωπαίους ηγέτες διχασμένους και το Ισραήλ να παραμένει σταθερό στη στρατιωτική του στρατηγική, η εύρεση ενός μονοπατιού προς τα εμπρός που να ικανοποιεί όλα τα μέρη φαίνεται όλο και πιο δύσκολο.